همه ما با کلمه خساست آشنا هستیم. اما به چه کسی خسیس می‌گوییم؟ و انجام دادن یا ندادن چه کاری خساست شمرده می‌شود؟ در این مقاله از سری مقالات همدم به موضوع خسّت (خسیسی کردن) و آسیب ناشی از آن در رابطۀ زناشویی می‌پردازیم.
ما در فرهنگمان واژهٔ خسیس را برای کسی به کار می‌بریم که به اندازهٔ کافی پول داشته باشد، اما حاضر نباشد آن پول را برای رفاه خود یا خانواده‌اش خرج کند. اتفاقا گاه بر اساس تجربه دیده‌ایم که بیشتر افرادی که خسیس هستند نه تنها پول کافی دارند، بلکه اساسا ثروتمند نیز هستند. به هر حال، این ویژگی فرد برای اطرافیانش به هیچ وجه خوشایند نیست. در کتاب امثال نیز در فصل ۱۱، آیهٔ ۲۴ با تمجید از واژه‌هایی همچون بخشش و سخاوتمندی که نقطۀ مقابل خسّت هستند، به نکوهش کسی می‌پردازد که این صفات نیکو را از دیگران دریغ می‌ورزد. در واقع چنین خصیصه‌ای به هیچ وجه مورد تأیید سلیمان حکیم نیست: «یکی می‌بخشد و دولتش افزون می‌گردد، دیگری دریغ می‌ورزد و محتاج می‌شود». یا امثال 23:6 که می‌گوید: «از سفرۀ مرد خسیس مخور، و مشتاق خوراک لذیذ او مباش؛ زیرا از آن دسته است که همیشه حساب نگاه می‌دارند».
البته باید توجه داشت که اگر کسی را به خوبی نمی‌شناسیم و از زندگی او آگاه نیستیم، نمی‌توانیم دربارهٔ او قضاوت کنیم و حکم بدهیم که فلانی خسیس است، چراکه از میزان درآمد و هزینه‌های زندگی او اطلاع نداریم. چیزی که برای یک خانواده خساست به شمار می‌آید، ممکن است برای خانواده‌ای دیگر تنها مدیریت بودجه باشد، تا پول کافی برای تمام مخارج مهم زندگی داشته باشند. به علاوه، مردم بخشی از درآمد خود را برای دوران بازنشستگی، خرید خانه، آیندهٔ فرزندان و یا برای مقاصد خاص پس‌انداز می‌کنند. از این رو ممکن است برای یک دورهٔ زمانی به خود فشار بیاورند و از مخارج غیرضروری خود تا حد ممکن بکاهند، تا به هدف برسند و مبلغ مورد نیاز خود را جمع کنند. اما در این مقاله صحبت ما بر سر خساست واقعی خواهد بود.
برای شفاف‌تر شدن موضوع، بیایید نمونه‌هایی از خساست را با هم بررسی کنیم: فرد خسیس کسی است که با وجود اینکه از دوستان خود هدیه‌های عالی دریافت می‌کند، ولی خودش حتی اگر وسعش برسد، همیشه برای دوستانش هدایای ارزان خریداری می‌کند، یا شاید حتی هیچ هدیه‌ای به آنها ندهد. یا اگر قرار باشد جمعی از همکاران یا دوستان برای انجام پروژه‌ای مشترک به صورت دانگی مبلغی را جمع‌آوری کنند، همه با جان و دل حاضرند دانگ خود را بدهند، اما فرد خسیس به زور یا با کج خلقی سهم خود را می‌پردازد یا حتی ممکن است اصلا زیر بار نرود. کسی که خسیس است از معاشرت نیز پرهیز می‌کند، تا مجبور به هزینه کردن نشود. چنین فردی احتمالا حاضر نیست به کسی پول قرض بدهد. اگر وسیله‌ای خراب بشود، همیشه سعی می‌کند بدون هزینه کردن آن را تعمیر کند و حتی اگر بتواند، به هیچ وجه حاضر نیست آن وسیله را از نو تهیه کند. افراد خسیس دلشان نمی‌خواهد برای دیگری خرج کنند و گاهی به اصطلاح دلشان به حال خودشان هم نمی‌سوزد و برای خودشان هم حاضر نیستند خرج کنند. فرد خسیس حاضر است به بدختی و بیچارگی بیفتد ولی خرج نکند. در واقع چنین افرادی زندگی نمی‌کنند، بلکه تنها پول جمع می‌کنند. دلیل پول جمع کردن آنها ممکن است پیش‌بینی وقوع حادثه‌ای در آینده باشد که لزوما برای دیگران قابل درک نیست و شاید هم با ثروت‌اندوزی قصد دارند کمبود دیگری را در خود ارضا می‌کنند. در اینجا به همین دلایل خسّت افراد که می‌تواند ریشه در تربیت یا گذشته ایشان داشته باشد، اکتفا می‌کنیم. در پاراگراف بعدی نگاهی به تأثیرات و نتایج خساست زن یا شوهر بر رابطۀ زناشویی آنها خواهیم انداخت.
خسّت از آن دسته ویژگی‌هایی است که برای برخی کاملا غیرقابل تحمل است. چرا که معضلات ناشی از آن، در همه جنبه‌های زندگی بروز پیدا می‌کند. اگر همسر ما خسیس باشد، در زندگی مشترکمان بر سر هر چیز مشکلاتی بروز خواهد کرد. ما برای خرید، از خوراکی‌های کوچک گرفته، تا وسایل بزرگتر و هر آنچه به خانه و زندگی ربط پیدا می‌کند، با عدم موافقت و حتی جار و جنجال همسرمان روبرو خواهیم شد. به غیر از خرید اقلام خوراکی یا وسایل خانه، موضوع پوشاک، هزینه‌های رفت و آمد، هزینه‌های تحصیلی، معاشرت و تفریح و غیره نیز مطرح است. فرد خسیس برای سالگرد روزهای مهمی همچون تولد و ازدواج هم مایل نیست هدیه‌ای برای همسرش تهیه کند یا شاید هم به او هدیه‌ای نقدی بدهد و از او بخواهد آن را پس‌انداز کند تا به این شکل آن پول خرج نشود. حتی کسانی که به نحوی حاد درگیر این مشکل هستند، ممکن است به خانواده خود گرسنگی بدهند، یا آنها را وادار به انجام کارهایی غیرعادی بکنند تا پول بیشتری ذخیره کنند. بنابراین به مرور عرصه بر همسر فرد خسیس تنگ شده و در او نارضایتی پدید خواهد آمد. شاید او به خاطر پرهیز از دعوا کردن مدتی از نیاز خود چشمپوشی کند، اما در نهایت، این فشارها می‌تواند به جایی برسد که او به فکر طلاق و رهایی از آن زندگی دشوار برسد. بنابراین مشکلات ناشی از خسّت جدی هستند و اگر به آنها رسیدگی نشود، می‌توانند باعث از هم پاشیدگی خانواده بشوند. چنانکه درصدی از جدایی‌ها به خاطر مشکل خساست یکی از طرفین ثبت شده‌اند.
در مقالۀ دوم «خساست»، به طور خلاصه به دلایل و چرایی بروز این ویژگی در افراد خواهیم پرداخت. تلاش خواهیم کرد تا راه حل‌هایی برای این معضل ارائه کنیم، تا روابط زناشویی به دلیل خسّت زن و یا شوهر به خطر نیفتند.